W tym artykule, na podstawie moich wieloletnich obserwacji i doświadczeń, opowiem Wam o odzieży żeglarskiej, jak ubrać się na żagle, o tym, na co zwrócić uwagę przy zakupie kurtek żeglarskich, ale też jakie są ich parametry, a także jak o taką odzież dbać. Wybierając się w rejs morski i oceaniczny, ale również po wodach osłoniętych, możemy trafić na łatwe warunki bez silnego wiatru i deszczu. Jednak podczas żeglugi pogoda może szybko się zmienić. Z tego powodu powinniśmy być przygotowani na ewentualną zmianę warunków, aby zachować względny komfort i bezpieczeństwo aż do końca wachty oraz w sytuacjach awaryjnych. Z tego właśnie powodu żeglarze używają odzieży zwanej sztormiakiem. Zatem: czym jest sztormiak, jaki wybrać, na co zwracać uwagę i jak zadbać o to, aby służył nam przez lata?
W skrócie – na pierwszy rejs po śródlądziu wystarczy zwykła kurtka przeciwdeszczowa, wygodne buty i ciepłe warstwy z domu. Sztormiak, czyli kurtka i spodnie z membraną mają sens na morzu i na dłuższych rejsach, gdzie pogoda potrafi zmienić się w trakcie wachty. Przy zakupie liczy się nie tylko wodoodporność (minimum 10 000 mm) i oddychalność, ale przede wszystkim szwy, zamki i kaptur. Dobrze prowadzony komplet służy około 10 lat.
Jak się ubrać na pierwszy rejs?
Czy wybierając się na wodę zawsze musimy posiadać sztormiak kupiony za wiele tysięcy złotych, rękawice żeglarskie, najnowszy model butów żeglarskich, a do tego profesjonalną kamizelkę pneumatyczną?
Absolutnie nie. Odzież żeglarska powinna przede wszystkim zapewniać odpowiedni komfort, dlatego warto zabrać wcześniej sprawdzone ubrania. Przy pierwszych rejsach w zupełności wystarczy zwykła kurtka używana na lądzie, wygodne buty, bielizna termoaktywna i zestaw ciepłych ubrań włącznie z czapką i rękawiczkami. W praktyce żegluga po śródlądziu niewiele różni się od zwykłego przebywania na otwartym powietrzu na lądzie, z tym, że odrobinę mocniej wieje. Nie będą Ci zatem potrzebne nieprzemakalne buty żeglarskie czy wodoodporne spodnie.
Najlepszą metodą na kompletowanie sprzętu żeglarskiego jest zapoznanie się z żeglarstwem. Podczas pierwszych, niedługich rejsów zobaczycie jak wygląda żegluga, czego potrzebujecie i dopiero z taką wiedzą warto wybierać się na zakupy. Dodatkowo sugeruję zabierać ze sobą ubrania, których nie będzie szkoda zniszczyć. Podczas żeglugi może zdarzyć się sytuacja, w której ulubiona bluzka czy spodnie ulegną uszkodzeniu. Na krótkie, jednodniowe wypady na wodę dodatkowo zawsze warto zabrać ze sobą ubrania na zmianę, na wypadek zmoczenia się lub wypadnięcia za burtę.
System warstwowy odzieży żeglarskiej na jachcie – 3 kluczowe warstwy
Ubierając się na rejs jachtem warto ze sobą zabrać 3 warstwy. Warstwy odzieży żeglarskiej to:
- Warstwa bazowa – bielizna termoaktywna odprowadzająca pot z ciała (uwaga – bielizna termoaktywna i termiczna to nie to samo)
- Warstwa grzewcza – dobrze sprawdzi się polar (najlepiej kilka o różnej grubości i gęstości materiału), a także bluzy. Wybierając się na chłodniejsze rejsy warto zwrócić szczególną uwagę na ten punkt.
- Warstwa izolacyjna (ochronna) – sztormiak lub inna kurtka, odpowiednie spodnie żeglarskie i inne elementy izolujące od otoczenia. Odzież żeglarska powinna chronić przed zewnętrznymi warunkami pogodowymi i właśnie ta warstwa pełni w tym przypadku kluczową rolę.
Na wypadek nieprzewidzianych wydarzeń przyda się zapasowa odzież (szczególnie jeśli wybieracie się na dłuższe rejsy morskie). Nie zapomnij zabrać dodatkowych elementów stroju żeglarskiego. Na jachcie musisz mieć odpowiednie nakrycie głowy np. czapka z daszkiem w upalne dni lub czapka zimowa na chłodne rejsy.
Czym jest sztormiak?
Sztormiak to wierzchnia warstwa odzieży, w której skład najczęściej wchodzi kurtka żeglarska i spodnie żeglarskie. Razem tworzą strój żeglarski, którego zadaniem jest ochrona przed wiatrem, wodą i niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi. Jednocześnie materiał może być zaprojektowany tak, aby ograniczać gromadzenie się pary wodnej od wewnątrz. Spotyka się sztormiaki dwuczęściowe (kurtka żeglarska i wodoodporne spodnie żeglarskie osobno), oraz jednoczęściowe kombinezony. Dostępne są również modele o kroju męskim, damskim i unisex. Sztormiaki dzieli się na kilka rodzajów, gdzie każdy z nich jest dedykowany do żeglugi w innych warunkach. W żeglarstwie spotyka się określenia takie jak Inshore, Coastal, Offshore czy Ocean. Nie są to jednak uniwersalne, jednolite kategorie techniczne: ich znaczenie zależy od producenta i konkretnego modelu. Zwykle opisują przewidywane zastosowanie od lekkiej żeglugi po bardziej wymagające rejsy morskie.
Sztormiak Inshore – zwykle lekka odzież przeznaczona do żeglugi śródlądowej i spokojniejszych warunków. Może być wykonany z materiału powlekanego albo membranowego.
Sztormiak Coastal – zazwyczaj przeznaczony do żeglugi przybrzeżnej. W tej grupie można znaleźć modele lekkie, jak i bardziej rozbudowaną odzież z membraną, uszczelnionymi szwami, lepszą ochroną przed wiatrem i wodą oraz większą odpornością na zużycie.
Sztormiak Offshore lub Ocean – zwykle projektowany z myślą o długotrwałej żegludze morskiej i bardziej wymagających warunkach. Takie modele często mają wysoki, regulowany kołnierz, dobrze chroniący kaptur, uszczelnione szwy, wzmocnienia i krój ułatwiający założenie dodatkowych warstw.
Suchy sztormiak (dry suit) – jednoczęściowy kombinezon, którego podstawowym zadaniem jest ograniczenie kontaktu wody ze skórą, także podczas wpadnięcia do wody. W przeciwieństwie do pianki neoprenowej nie zapewnia izolacji cieplnej w ten sam sposób; jego działanie polega przede wszystkim na utrzymaniu użytkownika w stanie suchym, dlatego pod spodem stosuje się odpowiednie warstwy odzieży.
| Sztormiak Inshore | Sztormiak Coastal | Sztormiak Offshore lub Ocean | Suchy sztormiak – Dry Suit | |
|---|---|---|---|---|
| Przeznaczenie | Żegluga śródlądowa | Żegluga przybrzeżna na morzu | Żegluga morska i oceaniczna | Żegluga morska i oceaniczna, ciężkie warunki pogodowe |
| Typowa wodoodporność | 10-15 tys. mm | 10-20 tys. mm | 15-20+ tys. mm | 20+ tys. mm |
| Wzmocnienia | Lekkie / średnie | Średnie / mocne | Mocne | Mocne |
| Orientacyjna cena | 350-1000 zł | 800-1500 zł | 1500-6000 zł | 3000-12 000zł |
Na telefonie/tablecie przesuń tabelę w bok, by zobaczyć wszystkie wartości.
Parametry kurtek, spodni i sztormiaków
Dobra odzież żeglarska powinna koncentrować się na dwóch parametrach: wodoodporność i oddychalność, ale przy zakupie warto zwrócić uwagę również na konstrukcję szwów, zamków, kaptura, mankietów, materiału zewnętrznego oraz krój.
Wodoodporność – odporność materiału na przemakanie. Określa się ją jako wysokość słupa wody w milimetrach. Dla sztormiaków ten parametr powinien wynosić co najmniej 10 000mm. Wyższy wynik zwykle oznacza większą odporność na ciśnienie wody, ale o rzeczywistej ochronie decyduje całokształt wyrobu, w tym szwy, zamki i sposób konstrukcji.
Oddychalność – zdolność materiału do odprowadzania pary wodnej z wnętrza odzieży. Może być podawana np. jako MVTR, w gramach na m² na 24 godziny, albo jako RET (Resistance to Evaporative Heat Transfer). W skali RET niższa wartość oznacza lepszą oddychalność, natomiast w przypadku MVTR wyższa wartość jest korzystniejsza. Same parametry laboratoryjne nie gwarantują jednak komfortu w każdej sytuacji, ponieważ duże znaczenie mają także wysiłek fizyczny, temperatura, wilgotność, sposób wentylacji i zastosowane warstwy odzieży. Brak oddychalności możemy porównać do założenia gumowego kombinezonu – co z tego, że morska woda lub deszcz nas nie zmoczy, skoro i tak będziemy cali mokrzy od potu?
Wodoodporność i oddychalność mogą być uzyskiwane zarówno dzięki powłokom, jak i membranom. Powłoka jest nanoszona na materiał, natomiast membrana stanowi odrębną warstwę laminatu. Membrany mogą działać na różnej zasadzie: część z nich wykorzystuje mikroporowatą strukturę, a część transportuje parę wodną w sposób inny niż przez pory.
Uwaga – odzież membranowa i powlekana z czasem może tracić swoje właściwości wskutek zużycia mechanicznego, zabrudzeń, niewłaściwej pielęgnacji, działania promieniowania UV oraz starzenia się materiałów. W dużym uproszczeniu przyjmuje się, że odzież tego typu wystarcza na około 10 lat lub nadaje się do wymiany, gdy zauważamy utratę parametrów – odzież przecieka lub wystąpił duży spadek oddychalności, mimo ponownej impregnacji i czyszczenia. Przy starszych strojach będzie to widoczne wzrokowo jako odchodzenie kleju od szwów lub odklejanie się membrany od konstrukcji kurtki żeglarskiej i spodni żeglarskich.
Jeśli mówimy o kurtkach i odzieży wodoszczelnej, należy mieć na uwadze określenia spotykane również przy kurtkach typowo lądowych, które bywają zabierane na jacht jako zamiennik odzieży żeglarskiej. Zwykła kurtka przeciwdeszczowa zazwyczaj spotykana jest pod nazwą softshell i hardshell. Przy wyborze nie należy kierować się wyłącznie deklarowaną wodoodpornością i oddychalnością – ważne są także uszczelnienie szwów, konstrukcja zamków i mankietów, odporność na przetarcia oraz przeznaczenie konkretnego modelu.
Wyobraźmy sobie sytuację, w której kupujecie kurtkę o bardzo dobrych deklarowanych parametrach, np. 20 000 mm wodoodporności i 20 000 g/m²/24h oddychalności. Zabieracie ją na rejs w silnym deszczu, a po pewnym czasie okazuje się, że przemaka. Nie musi to oznaczać błędu w podanych parametrach. Mogły zadziałać słabsze elementy konstrukcji, np. nieuszczelnione szwy lub zamki, albo kurtka mogła nie być przeznaczona do tak intensywnej ekspozycji na wodę. Wniosek jest prosty: parametry samej tkaniny lub membrany nie opisują w pełni zachowania odzieży w każdych warunkach.
Jak odczytywać poszczególne parametry?
| Znikoma | Satysfakcjonująca | Bardzo dobra | Najlepsza | |
|---|---|---|---|---|
| Oddychalność w skali RET | Powyżej 20 | 13-20 | 6-13 | 0-6 |
| Oddychalność MVTR | Poniżej 5 tys. g/m²/24h | 5-10 tys. g/m²/24h | 10-20 tys. g/m²/24h | Powyżej 20 tys. g/m²/24h |
| Wodoodporność | Poniżej 10 tys. mm | 10-15 tys. mm | 15-20 tys. mm | Powyżej 20 tys. mm |
Uwaga! Wartości MVTR różnią się w zależności od metod ich badania, wartości podane w tabeli są orientacyjne i podane dla łatwiejszego zrozumienia tematu.
Zatem jakie cechy ma softshell, a jakie hardshell?
Softshell to ogólna grupa odzieży, w której zwykle duży nacisk kładzie się na elastyczność, wygodę, ochronę przed wiatrem i dobrą oddychalność. Softshell jako lekka kurtka przeciwdeszczowa może dobrze sprawdzać się przy umiarkowanym opadzie i podczas aktywności fizycznej, ale nie należy automatycznie traktować go jako zamiennika sztormiaka na długotrwały, intensywny deszcz – w takich warunkach przyda się dobra odzież żeglarska.
Hardshell to określenie zewnętrznej warstwy ochronnej, zwykle projektowanej z myślą o wysokiej odporności na wodę i wiatr. Dobrze wykonana kurtka hardshellowa może być jednocześnie oddychająca. O przydatności na jachcie decydują między innymi konstrukcja membrany lub powłoki, uszczelnienie szwów, zamków i mankietów oraz odporność całej odzieży na warunki morskie. Należy natomiast uważać, gdyż nie każda membrana zastosowana w ubraniu typu hardshell jest odporna na działanie słonej wody morskiej, co może doprowadzić do permanentnego uszkodzenia membrany i utraty właściwości ubrania.
Na co zwrócić uwagę przy zakupie sztormiaka?
Dobra odzież żeglarska (zarówno kurtka, jak i spodnie żeglarskie) ma zapewnić całodniowy komfort w zróżnicowanych warunkach na jachcie. Do najważniejszych cech należą:
- Obecność ściągaczy na kostkach i mankietach, inne ściągacze pozwalające dostosować odzież pod warstwę grzewczą pod sztormiakiem
- Wodoodporne zamki
- Klejone, wielokrotne szwy
- Wzmocnienia chroniące przed przetarciem na kolanach, łokciach
- Wysoki, sztywny, regulowany kaptur z możliwością schowania w kołnierzu
- Jaskrawy kolor, elementy odblaskowe poprawiające widoczność w nocy
- Duża liczba kieszeni w kurtce, w tym kieszenie z ociepleniem dla dłoni
- Sposób rozpinania w momencie załatwiania potrzeb fizjologicznych
- Rozmiar – zbyt ciasny sztormiak ogranicza ruchy (dłuższe rejsy mogą sprawiać dyskomfort), istnieje ryzyko jego rozdarcia, uniemożliwia założenie warstwy grzewczej, a zbyt luźny nie chroni tak dobrze przed warunkami atmosferycznymi i może zahaczać o elementy budowy jachtu, co może skutkować wypadkiem lub rozdarciem materiału
Sztormiaki można kupić jako odzież całkowicie nową, ale odpowiednia odzież żeglarska nie musi kosztować fortuny. Warto sprawdzić ofertę sklepów z odzieżą używaną lub grupy żeglarskie i portale ogłoszeniowe (np. OLX) – można tam znaleźć komplety w bardzo dobrym stanie za niższą cenę. Przy zakupie sztormiaka używanego należy sprawdzić jego stan i wiek, odzież z czasem traci swoje właściwości i z tego powodu nigdy nie zakładana kurtka żeglarska, mająca 10 lat może okazać się bezużyteczna. W razie potrzeby starszą odzież należy ponownie zaimpregnować.
Co z wyborem spodni żeglarskich?
Wszystkie informacje dotyczące membran sprawdzają się również w przypadku spodni. Jeśli chodzi o specyfikę spodni żeglarskich kupowanych osobno, oprócz parametrów membrany i ogólnych właściwości sztormiaka opisanych wyżej, dobre spodnie żeglarskie powinny być na szelkach i wysoko zabudowane, ogranicza to ewentualne dostanie się wody do warstw bazowych w przypadku mocnych opadów. Warto zwrócić uwagę na sposób zdejmowania lub rozpinania spodni, tak by w razie potrzeby była możliwość zrobienia tego bez większego problemu.
Jak prawidłowo przeprowadzić konserwację sztormiaka?
Praktycznie zawsze należy się trzymać tego, o czym informuje nas producent sztormiaka. Najczęściej takie postępowanie będzie wyglądało następująco:
- Jeśli sztormiak miał kontakt ze słoną wodą, po skończonym rejsie należy go przepłukać wodą słodką bez dodawania detergentów.
- Po przepłukaniu wieszamy go w suchym, zacienionym miejscu.
- Materiał impregnujemy preparatem przeznaczonym do tego celu, najlepiej zgodnie z informacją od producenta odzieży.
- Jeżeli producent przewiduje odnawianie impregnacji należy stosować przeznaczony do tego preparat i postępować zgodnie z instrukcją. Sama impregnacja nie naprawi jednak uszkodzonej membrany ani rozklejonych szwów.
- Pranie kurtki żeglarskiej i spodni powinno się wykonywać tylko w razie dużych ilości zabrudzeń, zawsze zgodnie z informacjami od producenta, na programie delikatnym i często tylko w odpowiednim preparacie do odzieży membranowej (uwaga – proszki do prania i preparaty używane na co dzień mogą bezpowrotnie uszkodzić membranę).
- Nigdy nie czyścimy sztormiaków chemicznie – dojdzie do uszkodzenia membrany i kleju.
- Nie susz sztormiaka w suszarce, na kaloryferze, na słońcu i przechowuj powieszony, w miejscu suchym, zacienionym.
Buty żeglarskie – jakie wybrać?
Dobre obuwie żeglarskie powinno zapewniać przyczepność, wygodę i bezpieczeństwo podczas pracy na pokładzie. W zależności od warunków może to być obuwie niskie, wysokie lub kalosze. Cechy typowych butów żeglarskich są następujące:
- Gwarantują wygodę i bezpieczeństwo podczas pracy na pokładzie
- Osłaniają całkowicie stopę i palce do wysokości kostki
- Dają swobodę ruchów
- Pozwalają pewnie wyczuwać podłoże i zachować stabilność podczas poruszania się.
- Nie ślizgają się na mokrym pokładzie
- Są nieprzemakalne lub szybkoschnące
- Nie rysują pokładu i nie zostawiają na nim śladów (jasna podeszwa)
Wybór butów żeglarskich zależy od konkretnego rejsu i potrzeb. W praktyce nie ma jednego rodzaju obuwia odpowiedniego na każdy rejs. Przy spokojnej żegludze śródlądowej lekkie obuwie sportowe może być wystarczające, ale przy mokrym i chłodnym pokładzie lepiej sprawdzą się nieprzemakalne buty żeglarskie zapewniające odpowiednią przyczepność. Na rejsach morskich spotykane są kalosze. Kalosze żeglarskie mogą być cięższe od typowego obuwia, ale dobrze chronią przed wodą – na jachcie musisz mieć pewność, że twoje wyposażenie nie zawiedzie; modele piankowe mogą być lżejsze od kaloszy gumowych. Najważniejsza jest przyczepność i dopasowanie do warunków.
Pozostałe akcesoria żeglarskie
Oprócz sztormiaka, odpowiednich warstw odzieży pod nim i butów, warto pamiętać również o kilku przydatnych akcesoriach, które powinno się mieć przy sobie podczas rejsu.
Rękawice żeglarskie
Rękawiczki żeglarskie powinny nie tylko chronić dłonie przed zimnem, lecz przede wszystkim pozwolić na komfortową pracę z linami i osprzętem na jachcie. Istnieją dwa główne rodzaje rękawic żeglarskich:
- Rękawice z odciętymi palcami – zdecydowanie lepiej sprawdzą się w warunkach ciepłych, gdzie ich główne zadanie to ochrona naszych dłoni przed uszkodzeniami wynikającymi z np. pracy z linami
- Rękawice pełne – bardziej polecane do warunków zimnych, powinny umożliwiać nam pracę z osprzętem na jachcie, jednocześnie utrzymując komfort termiczny. Często można spotkać warianty z obciętą górną częścią palca wskazującego oraz kciuka
Wybierając rękawice żeglarskie należy zwrócić uwagę na odpowiednie wzmocnienia po wewnętrznej części dłoni, bez nich rękawice mogą się szybko przetrzeć.
Czapka
Odpowiednia czapka żeglarska pełni bardzo ważną rolę – chroni głowę przed słońcem, wiatrem i zimnem. W cieplejszych warunkach sprawdzi się czapka z daszkiem, jednak warto zadbać, by miała ona troczek (linkę zabezpieczającą) pozwalającą na jej przyczepienie lub przywiązanie do innej części ubioru. W ten sposób intensywny wiatr jej nie zwieje. W chłodniejsze dni warto mieć przy sobie ciepłą czapkę zimową.
Okulary przeciwsłoneczne i worek wodoszczelny
Niemal zawsze warto mieć ze sobą także okulary przeciwsłoneczne, na otwartej wodzie cały dzień w słońcu daje się we znaki. Dedykowane modele żeglarskie lub rowerowe ochronią oczy przed wiatrem, a modele polaryzacyjne zredukują odbicia światła od wody. Przyda się również worek wodoszczelny na dokumenty i telefon, taki, który będzie unosił się na powierzchni wody. Wszystkie swoje rzeczy dobrze jest zapakować do torby wodoodpornej.
Podsumowanie
Nie kupujcie drogiego sztormiaka przed pierwszym rejsem. Popływajcie w tym, co macie lub w niedrogim, podstawowym modelu, zobaczcie co Wam przeszkadza i dopiero wtedy wybierajcie – najpierw kurtkę, spodnie i resztę odzieży. Jeśli chcecie sprawdzić na wodzie, jak to wygląda w praktyce, zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą kursów żeglarskich oraz motorowodnych i rejsów. O kamizelkach asekuracyjnych i ratunkowych oraz o tym, co poza ubraniami spakować na rejs, piszemy w osobnych poradnikach.